Tin tức - sự kiện
Vệ sinh khu lăng mộ đá: rửa sao cho sạch mà không xước mặt đá
Vệ sinh khu lăng mộ đá là việc nhiều gia đình cần làm nhưng không phải ai cũng biết cách làm đúng. Rửa mạnh tay thì xước mặt đá, rửa sai cách thì rêu mốc quay lại nhanh hơn. Bài này tôi chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ xưởng đá Ninh Vân, cách vệ sinh khu lăng mộ đá sao cho sạch mà vẫn giữ được bề mặt đá đẹp lâu dài.
Năm nào cũng có mấy bác gọi cho tôi, giọng lo lo. “Anh ơi khu mộ nhà tôi đá nó lên rêu xanh cả rồi, đen sì, có phải đá hỏng không?”
Đá không hỏng đâu các bác ạ.
Đá đặt ngoài trời, mưa nắng bao nhiêu năm, nó lên rêu là chuyện thường. Rửa là sạch. Cái đáng lo không phải rêu, mà là rửa sai cách. Tôi gặp mấy khu mộ đá còn lành lặn mà mặt đá xước nhoè hết. Hỏi ra thì có người mang bàn chải sắt với nước tẩy nhà vệ sinh ra cọ.
Xước rồi thì không chữa lại được như cũ nữa.
Nên bài này tôi viết để các bác biết rửa cho đúng. Đọc một lần, nhớ mấy điều cấm, còn lại thì chỉ là nước với cái bàn chải.
Đá để ngoài trời thì nó thay đổi thế nào
Mặt đá mới cắt ra ở xưởng, nhìn sáng, mịn. Ra ngoài trời một thời gian thì nó khác.
Đá tự nhiên có lỗ nhỏ li ti, mắt thường không thấy. Nước mưa ngấm vào đấy, bụi đọng vào đấy. Chỗ nào ẩm lâu, ít nắng, dưới tán cây, sát mặt đất, thì rêu với nấm mọc trước.
Đá xanh Thanh Hoá bọn tôi hay làm thì có cái hay riêng. Càng lâu mặt đá càng lên nước, màu nó trầm xuống, trông cổ hơn lúc mới. Cái trầm đó là đẹp, không phải bẩn. Các bác đừng cố kỳ cho nó trắng lại như lúc mới lắp. Kỳ mãi là mòn mặt chạm.
Còn cái phải rửa thì là ba thứ khác: rêu, vết nước chảy thành vệt đen, và bụi khói nhang bám vào mặt bia.
Bao lâu thì lên rêu? Theo cái tôi thấy thì khoảng ba năm. Chỗ ẩm nhiều thì sớm hơn. Ba năm đầu đá còn sạch, chưa phải làm gì mấy.
Rêu, vết đen, khói nhang: mỗi thứ xử một kiểu
Rêu xanh và nấm mốc
Rêu bám mặt trên của đá, chỗ hứng nước. Nhiều nhất là bậc lên, mặt sân, chân cột, chân lan can.
Cách làm: chờ ngày nắng, để rêu khô bớt đã. Rêu khô thì bong dễ hơn rêu ướt. Lấy bàn chải nhựa cứng vừa, cọ khô cho bong lớp ngoài. Rồi mới dội nước, cọ lại, dội sạch.
Đừng dội nước ngay lúc rêu còn ướt nhoét. Cọ kiểu đó chỉ là trà rêu loang ra chỗ khác.
Vết đen chảy thành vệt
Cái này hay thấy ở mặt đứng, dưới gờ mái, dưới chỗ nước mưa nhỏ xuống. Nước chảy một đường mấy năm, để lại vệt.
Vệt này cứng hơn rêu, cọ lâu hơn. Vẫn là bàn chải với nước, chịu mất công thêm chút. Không có cách nào nhanh hơn mà không hại mặt đá.
Bụi khói nhang trên mặt bia
Mặt bia là chỗ khách hay xót nhất, vì có chữ. Nhang khói bao năm bám thành lớp mờ, chữ đọc không rõ.
Chỗ này rửa nhẹ tay. Khăn mềm, nước sạch, lau đi lau lại. Đừng cọ bàn chải cứng vào lòng chữ.
Còn dung dịch, hoá chất thì sao
Không cần. Tôi nói thật là nước sạch là đủ.
Khách hay hỏi tôi có thuốc gì rửa cho nhanh không. Tôi bảo không. Thứ gì đổ lên đá mà rửa nhanh hơn nước thì thường là thứ ăn được cả mặt đá.
Dụng cụ nên mang và thứ đừng bao giờ mang ra mộ
Nên mang:
- Xô nước, hoặc vòi nước nếu chỗ đó có
- Bàn chải nhựa, lông cứng vừa. Loại cán dài cọ sân cho đỡ mỏi lưng
- Bàn chải nhỏ mềm để cọ khe chạm và lòng chữ
- Khăn mềm, mấy cái
- Chổi quét thường, quét lá với đất trước khi rửa
Đừng mang, tôi nói thẳng mấy thứ này:
- Bàn chải sắt, búi sắt, giấy nhám. Nó xước mặt đá. Mặt đá xước là lỗ mở to ra, bụi với rêu bám còn nhanh hơn trước. Rửa một lần là hỏng luôn về sau.
- Nước tẩy nhà vệ sinh, các thứ có axit. Đá ăn axit. Nó để lại vết trắng loang lổ, ăn cả vào đường chạm.
- Thuốc tẩy javen. Trắng được mấy hôm rồi loang màu, khó cứu.
- Dao, tông đơ, mũi sắt để nạo rêu. Sứt cánh hoa văn là chuyện một nhát.
- Máy xịt áp lực cao kề sát mặt đá. Cái này nhiều bác không nghĩ tới. Xịt sân thì được, đứng xa ra. Nhưng xịt kề vào mặt chạm, vào mạch vữa, là bay cả vữa với sứt cả cánh sen.
Tôi nói kỹ mấy thứ cấm vì đá thì bền trăm năm, mà rửa sai một buổi chiều là để lại vết cả trăm năm.
Rửa theo thứ tự nào cho đỡ mất công
Thứ tự thôi mà nhiều bác làm ngược, rồi phải làm lại hai lần.
- Quét lá, nhặt rác, gạt đất bám chân cột trước. Chưa cần nước.
- Rửa từ trên xuống dưới. Mái trước, rồi thân, rồi chân, rồi mặt sân sau cùng. Làm ngược thì nước bẩn trên chảy xuống chỗ vừa rửa.
- Làm ướt mặt đá, chờ một lúc cho bẩn mềm ra, rồi mới cọ. Cọ vào đá khô là cọ vào cát, xước mặt.
- Cọ xong dội lại nước sạch cho trôi hết cặn. Cặn khô trên đá lại thành vệt mới.
- Lau khô mặt bia bằng khăn mềm. Mấy chỗ khác để tự khô.
Làm cả khu mộ thì chia ra, hôm nay xong phần mộ, hôm khác làm sân với lan can đá. Cố làm hết trong một buổi là mệt rồi làm vội, làm vội là làm hỏng.
Đá xanh, đá xanh rêu và granite giữ khác nhau chỗ nào
Bọn tôi làm đá xanh Thanh Hoá là chính. Còn nhận làm đá xanh rêu với granite nữa. Ba loại này để ngoài trời hơi khác nhau.
Đá xanh Thanh Hoá. Mặt đá đặc, chịu mưa nắng tốt, càng lâu càng lên nước. Rêu bám ở chỗ ẩm nhưng cọ ra dễ. Các bác xem mấy mẫu mộ đá xanh nguyên khối thì thấy cái màu trầm đó.
Đá xanh rêu. Bản thân màu nó đã sẫm, có vân, nên rêu bám vào nhìn ít lộ hơn. Cái đó vừa hay vừa dở: đỡ mất mặt nhưng dễ để lâu quá không rửa.
Granite. Mặt mài bóng nên bụi bám ít, lau là sáng. Nhưng chỗ mài bóng thì để ý hơn, đừng cọ bàn chải cứng lên mặt bóng. Mẫu thì có ở mộ đá granite.
Có bác hỏi tôi sao không phủ một lớp chống thấm lên cho đỡ rêu. Bọn tôi không phủ. Đá giao cho các bác là đá mộc, không quét gì lên mặt.
Nói thế để các bác đừng đi tìm loại đá “chống rêu sẵn”. Đá tự nhiên để ngoài trời thì trước sau cũng lên rêu.
Một năm rửa mấy lần, rửa vào lúc nào
Cái này theo lệ làng lệ họ mỗi nơi mỗi khác, tôi chỉ kể chỗ chung mà tôi thấy.
Phần lớn các nhà dọn mộ hai dịp. Cuối năm, khoảng tháng Chạp, các dòng họ đi chạp mả, dọn dẹp mồ mả trước Tết. Rồi tháng Ba, tiết Thanh minh, đi tảo mộ. Hai dịp ấy mà rửa được thì gọn nhất, vì đằng nào cả họ cũng ra.
Thêm nữa, mùa khô mới rửa được tử tế. Mùa mưa rửa xong hôm sau lại bẩn.
Còn mấy chỗ ẩm nhiều, dưới tán cây, thì phải để ý hơn. Chuyện này tuỳ đất mỗi nhà.
Khách hỏi bao lâu rửa một lần thì tôi bảo: một năm một lần là được. Rửa đều thế thì lần nào cũng nhẹ, nửa buổi là xong.
Mấy lỗi làm đá xuống màu nhanh hơn
Mấy chuyện dưới đây lặp lại nhiều nhất. Không phải lỗi đá, là lỗi cách dùng.
Để cây mọc sát chân đá. Rễ cây đẩy, lâu ngày mạch hở, đá nghiêng. Rồi lá rụng, gốc cây giữ ẩm, rêu mọc quanh năm không dứt. Trồng cây trong khu mộ thì trồng cách ra.
Quét xi măng vá mạch hở. Nhiều nhà thấy mạch hở là lấy xi măng trát cho kín. Trông chắc mà thực ra là làm khó cho người sửa sau, mà xi măng lại để vệt xám trên mặt đá, cọ không ra. Mạch hở thì gọi thợ.
Đốt vàng mã sát mặt bia. Bia nóng rồi khói bám, mặt bia mờ nhanh hơn hẳn. Lùi ra một quãng, hoặc làm chỗ đốt riêng.
Kê chậu cảnh, chậu nước trực tiếp lên mặt đá. Chỗ đấy ẩm quanh năm, thành vòng đen, rửa không ra. Kê cái đế lên.
Để rêu dày cả đốt tay mới rửa. Để lâu thì cọ cả ngày không hết, mà cọ mạnh là xước.
Khi nào thì không rửa được nữa, phải gọi thợ
Có mấy trường hợp rửa không giải quyết được, các bác đừng cố.
Mạch đá hở, nhìn thấy khe. Một hạng mục nghiêng, lún một góc. Chân cột lan can lung lay. Mặt bia nứt. Chữ bị mờ hết nét, sờ vào thấy nông.
Mấy cái đó là việc của thợ, có khi phải tháo ra kê lại. Cọ thêm chỉ mất công.
Tôi nói rõ luôn cho các bác đỡ mất công. Xưởng tôi làm đá mới, không nhận đi rửa hay sửa lại khu mộ cũ. Việc nghiêng lún nứt hở thì các bác tìm thợ đá gần chỗ mình, hoặc gọi lại chỗ đã làm khu mộ đó.
Bác cứ chụp ảnh gửi tôi xem trước cũng được. Tôi nhìn ảnh nói thật là rửa được hay phải sửa, để bác biết mà gọi đúng người.
Nói chuyện trước đã
Tôi viết dài thế nhưng tóm mấy câu là đủ. Nước sạch với cái bàn chải nhựa là làm được chín phần mười. Không cần thuốc gì. Đừng mang sắt, đừng mang axit ra mộ. Rửa từ trên xuống. Một năm một lần là đủ.
Bác nào đang tính làm mới khu lăng mộ thì xem qua các mẫu lăng mộ đá bên tôi. Còn bác nào đang tính quây lan can quanh khu mộ thì tôi có viết riêng một bài về lan can đá khu lăng mộ. Trong đó nói cả chuyện cao thấp dày mỏng.
Bác nào đang tính làm mộ phần, làm nhà thờ họ, hay chỉ muốn hỏi một câu về đá thì cứ nhắn cho tôi. Hỏi han không mất gì cả, chưa cần quyết gì.
Zalo 091 6635 999
Đá Mỹ Nghệ Việt Ánh, làng đá Ninh Vân, Ninh Bình
—
